İSLAM HUKUKUNDA DİYÂNÎ HÜKÜM: MAHİYETİ VE ÇEŞİTLERİ

Osman Güman

Özet


Fıkıh literatüründe hukukî/kazaî hükmün alternatifi olarak sıklıkla diyânî hüküm diye bir hüküm kategorisinden söz edilir. Ana hatlarıyla kişinin hukuka karşı değil; ama Allah’a karşı sorumlu olduğunu ifade eden bu terim, dava yoluyla talep edilememek vb. açılardan günümüz hukuk sistemlerindeki tabii/eksik borç ile bazı benzerlikler taşısa da kapsamı itibarıyla ondan çok daha geniştir. Makalede fıkıh literatüründeki diyânî hükme ilişkin meselelerin izi sürülmek suretiyle diyânî hükmün, sebepleri itibarıyla çeşitleri tespit edilmiştir.

 

Anahtar Kelimeler


fıkıh, Hanefilik, diyânî hüküm, kaza, fetva

Referanslar


Ahmed b. Hanbel. Mesâil. thk. Ebu Muaz Tarık b. Ivaz. Mısır: Mektebetü İbn Teymiyye. 1999.

Arı, Abdüsselam. “İslam Hukukuna Göre Hukuk ve Ceza Davalarında Zamanaşımı”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. İstanbul: 2005, 57-88.

Apaydın, Yunus. “Hezl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). İstanbul: 1998, 17: 306-311.

Atar, Fahrettin. “Kaza”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisin (DİA). İstanbul: 2002, 25: 113-117.

Aynî, Bedreddin Mahmud b. Ahmed. Binâye Şerhu’l-Hidâye. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2000.

Bâbertî, Ekmeleddin Muhammed b. Muhammed. el-İnâye Şerhu’l-Hidâye. Beyrut: Darulfikr, ty.

Bardakoğlu, Ali. “Hanefi Mezhebi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). İstanbul: 1997, 16: 1-21.

Buharî, Muhammed b. İsmail. el-Camiu’s-sahîh. thk. Mustafa Dîb el-Buğa. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1987.

Damad Efendi, Şeyhîzâde Abdurrahman b. Muhammed. Mecmau’l-enhur fî şerhi Mülteka’l-ebhur. Daru İhyai’t-türâsi’l-Arabî, ty.

Demiray, Mustafa. Hak Zail Olmaz. İstanbul: Klasik Yayınları, 2009.

Demiray, Mustafa. Serahsî'de Kazaî Hüküm-Diyânî Hüküm Ayrımı. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: 2001.

Dönmez, İbrahim Kafi. “Amel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA). İstanbul: 1991, 3: 16-20.

Feyyumî, Ahmed b. Muhammed. el-Misbahu'l-münîr fi garîbi’ş-Şerhi’l-Kebîr. el-Beyrut: Mektebetü’l-ilmiyye, ty.

Güman, Osman. “Serahsî'nin el-Mebsût Adlı Eseri Çerçevesinde Mecaz Delilleri”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 13/23: 35-58.

Haddâdî, Ebu Bekir b. Ali. el-Cevheratü’n-neyyira. el-Matbaatü’l-Hayriyye, h. 1322.

Heytemî, İbn Hacer Ahmed b. Muhammed. Tuhfetü'l-muhtâc fî şerhi’l-Minhâc. Mısır: el-Mektebü’t-ticâriyyetü’l-kübra, 1983.

İbnü’l-Hümam, Kemaleddin Muhammed b. Abdülvahid. Fethu’l-Kadîr. yy, ty.

İbn Mâze, Ebu’l-meâlî Mahmud b. Ahmed. el-Muhîtu’l-burhânî fi’l-fıkhi’n-Numânî. thk. Abdülkerim Sami el-Cündî. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2004.

İbn Nüceym, Zeyneddin İbrahim b. Muhammed. el-Bahru’r-râik Şerhu Kenzi’d-dekâik. Daru’l-kitabi’l-İslamî, ty.

İbn Rüşd el-Hafîd Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. Kahire: Daru’l-hadis, 2004.

İbn Rüşd el-Ced Muhammed b. Ahmed. el-Beyân ve’t-tahsîl. thk. Muhammed Hacî vd.. Beyrut: Dâru’l-garbi’l-İslamî, 1988.

İbnü’ş-Şıhne, Lisanüddin Ahmed b. Muhammed el-Halebî. Lisanu’l-hukkam fi marifeti’l-ahkâm. Kâhire: el-Bâbî el-Halebî, 1973.

Karâfî, Şehabeddin. el-İhkam fî temyizi'l-fetâvâ 'ani'l-ahkâm. thk. Abdülfettah Ebu Ğudde. Halep: Mektebetü’l-matbuâti’l-İslamiyye, 1995.

Kâsânî, Alaaddin Ebu Bekir b. Mesud. Bedâiu's-sanâi’ fî tertibi’ş-şerâi’. Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1986.

Kayrevânî, Abdulllah b. Abdurrahman. en-Nevâdir ve’z-ziyâdât ‘alâ mâ fi’l-Müdevvene min gayrihâ mine’l-ümmehât. Beyrut: Daru’l-garbi’l-İslamî, 1999.

Malik b. Enes. el-Müdevvene. Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.

Mavsılî, Abdullah b. Mahmud. el-İhtiyâr li-ta’lîli’l-Muhtâr. Kâhire: Matbaatü’l-Halebî, 1937.

Mergînânî, Ali b. Ebu Bekir. el-Hidâye fî şerhi Bidâyeti’l-mübtedî. thk. Talal Yusuf. Beyrut: Daru İhyai’t-türâsi’l-Arabî, ty.

Müslim b. El-Haccâc el-Kuşeyrî. thk. Muhammed Fuad Abdülbaki. Dâru İhyai’t-türâsi’l-Arabî. Beyrut.

Semerkandî, Alaaddin Muhammed b. Ahmed. Tuhfetü’l-fukahâ. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.

Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed. Mebsût. Beyrut: Daru’l-marife, 1993.

Şelebî, Şehabeddin Ahmed b. Muhammed. Haşiye ‘alâ Tebyîni’l-hakâik. Kâhire: el-Matbaatü’l-kübra el-Emîriyye, h. 1313.

Şeybanî, Ebu Abdullah Muhammed İbnü’l-Hasan. el-Asl. thk. Ebu’l-vefâ el-Efgânî. Karaçi: İdaretü’l-Kur’an ve’l-ulûmi’l-İslamiyye, ty.

Şafiî, Muhammed b. İdris. el-Ümm. Beyrut: Daru’l-marife, 1990.

Tahtavî, Ahmed b. Muhammed. Haşiye 'alâ Meraqı'l-felâh Şerhi Nûri’l-İzah. thk. Muhammed Abdülaziz el-Halidî. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1997.

Zeylaî, Fahreddin Osman b. Ali. Tebyînü'l-hakâik Şerhu Kenzi’d-dekâik. Kahire: el-Matbaatü’l-kübra el-Emîriyye, h. 1131.




 

HİKMET YURDU DÜŞÜNCE - YORUM SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMA DERGİSİ / WISDOM HOME - THOUGHT-INTERPERATION ACADEMİCAL RESEARCH JOURNAL

ULUSLAR ARASI, HAKEMLİ, AKADEMİK, SANAL DERGİ / INTERNATIONAL REFREED ACADEMİCAL ONLINE JOURNAL

01 OCAK - 01 TEMMUZ TARİHLERİNDE YILDA İKİ KEZ YAYINLANIR / IT IS PUBLISHED BETWEEN 01 JANUARY AND 01 JULY

DERGİMİZDE ÇİFT TARAFLI KÖR HAKEMLİK UYGULANIR / TWO-SIDED BLIND RECEIVERS IN OUR JOURNAL


BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...




                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.