İMAM EBU YUSUF VE FIKHI

Mehmet Nezir Ceylan, Ali Duman

Özet


Ebû Yûsuf Ya’kub b. İbrahim el-Ensârî (ö. 182/798) fıkıhın altın çağı denilen hicri ikinci asırda yaşamış, fıkıh ilminde derin iz bırakan ve yeni birçok fikhi gelişmeye öncülük eden fakih bir müctehiddir. Ebû Yûsuf’un kadılık yapmış olmasından dolayı etkisi çok büyüktür. Onun Hanefî mezhebindeki yerini tespit etmek çok önemlidir. Zira İmam-ı Azam Ebû Hanîfe’nin bize kadar gelen gerek fûr’u gerekse de fıkıh usulüyle ilgili tedvin ve telif ettiği eseri ulaşmış değildir. Ebu Hanife'nin görüşlerinin sonraki nesillere aktarılmasında ve Hanefi mezhebinin yayılmasında önde gelen isimler arasında Ebû Yûsuf sayılmaktadır. Bu çalışmada Ebû Yûsuf’un fıkıhçılığı ortaya konulmaya çalışılacak ve mutlak müçtehid olup olmadığıyla ilgili ileri sürülen görüşlerin betimlenmesi ve değerlendirilmesi yapılmaya çalışılacaktır. 

Abstract

İMAM ABU YUSUF AND İSLAMİC LAW

Ebû Yûsuf Yakub b. İbrahim el-Ensari (d. 182/798) is a scribe interpreter of Islamic law who lived in golden age of second century of hijri calendar and who impressed the conception of Islamic law and who leaded a good deal of developments in Islamic law. Ebû Yûsuf is regarded as a trustworthy scholar not only in conception of Islamic law but also in hadith and he is known as the one who tried personally to enhance his information and conception of Islamic law. In this study, Ebu Hanife’S attribution to the conception of Islamic law will be presented; brought forward remarks about whether Ebû Yûsuf is an absolute interpreter of Islamic law or not will be evaluated and finally Ebû Yûsuf’s disagreemants with his master Ebu Hanife in term of Islamic crimimal law will be submitted by giving some examples of judicial opinions.


Anahtar Kelimeler


Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf, Hanefî Mezhebi, İctihad, Kadı, Kûfe, Müctehid, Ebû Yûsuf, Hanafism, Judicial Opinion, Muslim Judge, Kufe city, Interpreter of Isla-mic law

Referanslar


Akbulut Ahmet. Sahabe Dönemi İktidar Kavgası. 1. Bs. Ankara: Otto, 2015.

Akseki Ahmed Hamdi. İslam Dini. 20. Bs. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1969.

Avcı Casim. “Kûfe”. Kûfe. 26: 339-342. İstanbul: DİA, 2002.

Avcı Necati. “İslam Dünyasında Kütüphaneciliğin Doğuşu Ve İlk Örnekleri (Beytü’l-Hikme’den Darü’l-Hikmeye)”. Eskişehir Osman Gazi Üniveristesi Sosyal Bilimler Dergisi. 1 (2014): 5-10.

Bağdâdî,. Târîhu Bağdâd. Thk. Beşşâr ‘Avvâd M’arûf. 17 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbü’l- İslamî, 2001.

Bağdadî, Şehabeddin Ebu Abdullah Yakut Bin Abdullah Hamevî Rumî,. Mu’cemü’l- Buldan. 5 Cilt. Beyrut: Darü’s-Sadr, 1977.

Bardaoğlu Ali. “Hanefî Mezhebi”. 16: 1-21. İstanbul: DİA, 1997.

Bedir Mürteza. Ebu Hanife. Ankara: Ay, 2018.

Brockelman Carl. Tarihü’l-Edebi’l Arabi,. Trc. Abdülhalim Neccar. Kahire: Darü’l-Maarif, 1959.

Buharî, Ebî Abdillah Muhammed b. İsmail el-Buharî (ö. 256). Sahih-i Buharî. Beyrut: Darü’l-İbn Kesîr, 2002.

Cessâs, Ebubekir Razî (ö. 370). Şerhü’l-Muhtasar et-Tahâvî. Thk. Muhammed Abdullah Han. 8 Cilt. Beyrut: Darü’l-Beşar İslami, 1983.

Çelebi, Kâtip, Mustafa b. Abdullah. Keşfü’z-Zünûn. 2 Cilt. Beyrut: Dâra İhyâü’l- Tûrasi’l-Arabî, 1360.

Debûsî, Ebî Zeyd Ubeydullah b. Ömer b. İsa ed-Debûsî el-Hanefî (ö. 430/1039). Te’sisü’n-Nazâr. Thk. Mustafa Muhammed el-Bakkânî el-Dimeşkî. Beyrut: Darâ İbn Zeydûn, t. y.

Dehlevi Şah Veliyullah. El-İnsâf Fî Beyânî Sebebi’l-İhtilâf (Mezheplerin Doğuşu Ve İctihat Tartışması). Trc. Şükrü Özen. 3. Bs. İstanbul: Pınar, 2003.

Duman, Ali. “Ebû Hanîfe’nin Hüküm İstinbat Yönteminin Fukaha Usûlü’ndeki Rolü”. İslam Huku-ku Araştırma Dergisi. 13 (2009): 83-102.

Duman Ali. İslam Hukuk Usulü Dersleri. 2. Bs. Malatya: Protech Matbaa ve Reklam Hizmetleri Ltd. Şti. , 2017.

Ebû Yûsuf, Kadı Ebû Yûsuf Yakûb b. İbrahîm (ö. 182/798). er-Red Ala Siyeri’l-Evzâi. Thk. Afganî, Ebû’l-Vefâ. Haydarabad: yy, 1357.

Ebû Yûsuf, Kadı Ebû Yûsuf Yakûb b. İbrahîm (ö. 182/798). Kitabu İhtilafi Ebî Hanîfe Ve İbn Leyla. Thk. Afganî, Ebû’l-Vefâ. Haydarabad: Matbaatü’l-Vefâ, 1357.

Ebû Yûsuf, Kadı Ebû Yûsuf Yakûb b. İbrahîm (ö. 182/798). Kitabu’l-Âsar. Thk. Ebû’l-Vefâ el-Afganî. Beyrut: Darü’l-Kutübü’l-İlmiyye, 1355.

Ebû Yûsuf, Kadı Ebû Yûsuf Yakûb b. İbrahîm (ö. 182/798). Kitabu’l-Harac. Beyrut: Darü’l-Ma’rife, 1979.

Ebû Zehrâ, Muhammed. Ebû Hanîfe,. Suriye: Darü’l-Kütübü’l-Arabiyye, 1947.

Ebû Zehrâ, Muhammed. Usûlü’l-Fıkıh. Darü’l-Fikri’l-Arabî, 1958.

Ebû’l-Fidâ,. Tacû’t-Terâcim. Thk. Muhammed Hayr Yûsuf. Riyad: Darü’l-Kalem, 1412.

Emin, Ahmed. Fecrü’l-İslam. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-Arabiyye, 1933.

Ertan, Eyüp. “İbn Ebî Leyla’nın Fıkıh Usûlü Ve Hanefî Mezhebine Etkileri”. İslam Bilimler Araştır-malar Dergisi. 2017. 64-81.

Fahrettin Attar. “‘Kâdî’,”. 24: 66-69. İstanbul: DİA, 2001.

Ġavecî, Vehbî Süleyman. Ebû Hanîfe en- Nuʿman el-İmamü’l-Eimmeti’l-Fukahâ. Beyrut: Darü’l-Kalem, 1392.

Gazâlî, Hüccetü’l-İslam Ebû Hamid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed et-Tûsî (ö. 505/1111),. el-Menhûl min Ta’lîkâti’l-Usûl. Thk. Muhammed Hasan b. Mahmûd Heyto. Dımeşk: Muhammed Hasan b. Mahmûd Heyto, 1980.

Gökalp, Yusuf ,. “Zeydiyye”. 44: 328-331. İstanbul: DİA, 2013.

Hallaf Abdülvahhab. İlk Dönem İslam Hukuku (Yasama, Yargı ve Yürütme. Trc. Abdülhadi Timurtaş. İstanbul: Pınar, 2006.

Hamidullah Muhammed. İslam Hukuku Etüdleri. İstanbul: Bir, 1984.

Hasan Hasan İbrahim. İslam Tarihi. Trc. İsmail Yiğit - Sadreddin Gümüş. 6 Cilt. İstanbul: Kayıhan, 1987.

Heytemî, Şahabeddin Ahmed b. Hacer el-Heytemî, el-Mekkî ,. el-Ḫayrâti’l-Ḥasan Menakıbu Ebû Hanîfe,. Haydarabad: yy, 1324.

Hudârî Bek, Muhmmed el-Hudârî Bek. Tarihu’l-Umemü’l-İslamiyye (ed-Devletü’l-Abbasî). Thk. Mu-hammed Osmanî. Beyrut: Darü’l-Fikri’l-Arabî, 1986.

İbn Abidin, Seyyid Muhammed Emin Efendi. Mecmuatü Resaîl. 2 Cilt. t. y.

İbn Abidin, Seyyid Muhammed Emin Efendi. Reddü’l-Muhtar ala Dürri’l-Muhtar Şerhü’l-Tenviri’l-Ebsar. Thk. Adil ahmed Abdülmevcud - ve Ali Muhammed Muavvez. 12 Cilt. Riyad: Dara Alimi’l-Kutüb, 2003.

İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Kenanî. Tebsirü’l-Müntebîh,bi Tahriri’l-Müştebîh. Thk. Ali Muhammed El-Becavî - ve Muhammed Ali Neccâr. Kahire: yy, 1964.

İbn Hallikân,. Vefeyâtu’l-A‘yân. Thk. İhsan Abbas. 7 Cilt. Beyrut: Daru Sâdır, 1972.

İbn Hazm, Ebî Muhammed Ali b. Ahmed b. Saîd. el-İhkâm Fî Usuli’l-Ahkâm. Thk. Ahmed Muham-med Şakîr. 8 Cilt. Beyrut: Darü’l-Afâkî Cedide, 1979.

İbn Kayyim, Ebu Abdullah, Muhammed b. Ebİ Bekir b. Eyyüb İbn Kayyim el-Cevziyye. İ’lamü Mua-vikîn. Thk. Meşhur b. Hasan Alî Selman Ebû Ubeyde. 7 Cilt. Riyad: Darü’l-İbn Cevziyye, 2008.

İbn Kemal Paşa. Tabakatü’l-Müçtehidin. Thk. Ebî Abdurrahman b. Akîl. Matbaatü’l-Cabalâvî, 1976.

İbn Kesîr,. el-Bidâye ve’n-Nihâye. Thk. Abdullah b. Abdul Musîn et- Türkî. 21 Cilt. Riyad: İslami Araştırmalar Merkezi Yardımıyla, 1998.

İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî (ö. 711/1311. Lisânü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, t. y.

İbn-i Hümâm, Muhammed b. Abdülvâhid b. Abdülhamîd b. Mes’ûd es-Sivâsî el-İskenderî el-Kâhirî el-Hanefî (861/1457). Şerhü’l-Fethü’l-Kadir Ala Hidaye Şerhü’l-Muhtedi. Thk. Abdür-rezzak Galib el-Mehdi. 10 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kutubü’l-İlmiyye, 2003.

İbnü’l-Esir, Ebü’l-Feth Ziyâüddîn Nasrullah b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî ö. 630/1233). el-Kâmil Fi’t-Târih. Thk. Ebi’l-Fidâi Abdullah el-Kadî. 11 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1987.

İbnü’l-İmâd,. Şeźerâtü’ź-Zeheb. Thk. Mahmûd Arnavût. 10 Cilt. Beyrut: Darü’l-İbn Kesîr, 1986.

İbnü’n-Nedîm,. el- Fihrist. Thk. Rızâ Teceddid. Beyrut: Darü’l-Ma’rife, 1971.

İzmirli İsmail Hakkı. İlm-i Hilâf. Trc. Duman Ali. Malatya, 2001.

Kallek Cengiz. “Ebû Yûsuf’un İktisadî Görüşleri”. İSAM. 1 (1997): 1-18.

Kallek Cengiz. “Kitabü’l-Harac”. 26: 101-104. İstanbul: DİA, 2002.

Karaman Hayreddin. İslam Hukuk Tarihi. İstanbul: Nesil, 1989.

Karaman Hayreddin. İslam Hukukunda İctihad. 4. Bs. İstanbul: Ensar, 2010.

Kâsânî,. Bedâ’i’u’s-Sana’i. Thk. Ali Muhammed Muavvez - ve Âdil Ahmed Abdülmevcud. 10 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kutubü’l-İlmiyye, 2003.

Kaya Mahmut. “Beytü’l-Hikme”. 6: 88-90. İstanbul: DİA, 1992.

Kehâle, Ömer Rıza. Mu’cemü’l-Müellifin Terâcimü’l-Mûsannıfi’l-Kûtübü’l-’Arabiyye. 15 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 1957.

Kevserî, Muhammed Zahîd. Fıkhü’l-Ehli Irak Ve Hadisihîm. Thk. Abdulfettah Muhammed b. Ebû Ğudde. Beyrut: Elmektebetü’l-Ezheretü’t-Turâs, 2002.

Kevserî, Muhammed Zahîd. Husnû Tekâdî. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye, 1948.

Kılıçer M. Esad. İslam Fıkıhında Re’y Taraftarları. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1994.

Koca, Ferhat. “Hanefî Mezhebinde Ebû Hanife ile Ebû Yûsuf ve Muhammed Arasındaki Hukukî Görüş Farklılıklar”. Ekev Akademi Dergi. 18 (K 2004).

Köse, Saffet. “Hiyel”. İstanbul: DİA, 1998.

Köse, Saffet. “İbn Ebî Leyla”. 19: 436-437. İstanbul: DİA, 1999.

Kûreşi,. Cevahirü’l-Muziyye. 5 Cilt. Riyad: Darü’l-İhyaü’l-Kûtübü’l-Arabiyye, 1993.

Matlûb, Mahmut. Ebû Yûsuf. Bağdat: Darü’s-Selâm, 1972.

Naim, Ahmet, Sahih-İ Bûharî Muhtasarı Ve Tecrid-İ Sarîh Tercümesi, 12c. ,Ankara,1983. Sahih i Bûharî Muhtasarı Ve Tecrid-i Sarîh Tercümesi. 12 Cilt. Ankara: Çelik, 1983.

Nekîb, Ahmed b. Muhammed b. Nasreddin b. Nekîb (son). el-Mezhebü’l-Hanefîyye. Riyad: Mektebe-tü’r-Rüşd, 1998.

Öğüt Salim. “Ebû Yûsuf”. 10: 260-265. İstanbul: DİA, 1994.

Öğüt Salim. “Ebû Yûsuf Ve Hanefîliği”. İslam Hukuku Araştırma Dergisi 15/1-2 (1997): 291-301.

Özdemir Ahmet. “İmam Ebû Yûsuf’un Fukahâ Tabakatındaki Yeri”. International Journal of Social Science 6/3 (2013): 491-508.

Ṣaymerî,. Aḫbâru Ebî Ḥanîfe Ve Aṣḥâbih. Thk. Ebû’l-Vefâ el-Afgânî. Beyrut: Alimü’l-Kûtub, 1985.

Semerkandî, Ebî Leys Nasr b. Muhammed b. İbrahim es-Semarkandî (ö. 375). ’Uyunu’l-mesaîl. Bey-rut: Darü’l-Kutubü’l-İlmiyye, 1998.

Serahsî,. Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Maarife, t. y.

Serahsî,. Usûl. Thk. Ebu’l-Vefâ el-Efğânî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutbi’l-İlmiyye, 1993.

Seyyid Bey. el-Madhal. İstanbul: Matbaa-i Amire, 1333.

Şeybanî, Ebî Abdullah Muhammed b. Hasan eş-Şeybanî, (ö. 189/805. Kitabu’l-Asl (Mebsût),. Thk. Ebû’l-Vefâ el-Afganî. 2 Cilt. Pakistan: Darü’l-Maarif en-N’umaniyye, 1981.

Şirazî, Ebû İshâk İbrahim b. Ali Yûsuf (ö. 476/1083) - İhsan Abbas. Tabakatü’l-Fukahâ. Beyrut: Da-rü’l-Kütübü’l-Arabiyye, 1993.

Talib, İmâdüdiddin Halil. “Irak”. 19: 87-91. İstanbul: DİA, 1999.

Tokuş, Muhammed Sehil,. Tarihü’l-Devleti Abbasi. Beyrut: Darü’l-Neffâsî, 2009.

Uğur, Mucteba. “Ameş”. İstanbul: DİA, 1993.

Uslu Rıfat. “İmam Ebû Yûsuf’un Hayatı ve Kitabu’l-Harac’ı”. İslam Hukuku Araştırma Dergisi. 22 (2013): 403-429.

Uzunpostalcı, Mustafa. “Ebû Hanîfe”. İstanbul: DİA, 1999.

Vekʿî, Muhammed b. Halef b. Hayyân (ö. 306). Aḫbârû’l-Ḳûḍât. 3 Cilt. Beyrut: Alamü’l-Kûtüb, ty.

Yıldız, Hakkı Dursun. “Bermekiler”. 5: 517-520. İstanbul: DİA, 1992.

Yücel, Fatih,. “Zeydiyye”. 44: 331-338. İstanbul: DİA, 2013.

Yüksek, Ali. “İslam Hukuk Tarihinde Kûfe’nin Yeri”. İSAM. 9/5 (2014): 2165-2178.

Zehebî,. Menâkıbı el-İmam Ebî Hanîfe. Thk. Muhammed Zahîd Kevserî. Beyrut: Hayadarabad Hint Dükünlüğü, 1408.

Zehebî,. Siyerü A’lâmi’n-Nübelâ. 25 Cilt. Kahire: Darü’l-Hadis, 1983.

Zeydan Abdülkerim. el-Vecîz Fî Usûli’l-Fıkıh. Beyrut: Müessetü Kurtuba, 1987.

Zeydan Abdülkerim. İslam Hukukuna Giriş (Madhâl). Trc. Ali Şafak. İstanbul: Kayıhan, 2011.

Zeydan, Abdülkerim,. Nizâmü’l-Kazaî Fî Şer’eti’l-İslamiyeti,. Amman: Mektebetü’l-Besar, 1989.

Ziriklî, Hayrettin (ö. 1976),. A‘Lâm Kâmusu Terâcim Li Eşheri’r-Ricâl Ve’n-Nisâ Mine’l-Arab Ve’l-Müsta’rabîn Ve’l-Müşrikîn. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlm Li’l-Melâyîn, 2002.




 

HİKMET YURDU DÜŞÜNCE - YORUM SOSYAL BİLİMLER ARAŞTIRMA DERGİSİ / WISDOM HOME - THOUGHT-INTERPERATION ACADEMİCAL RESEARCH JOURNAL

ULUSLAR ARASI, HAKEMLİ, AKADEMİK, SANAL DERGİ / INTERNATIONAL REFREED ACADEMİCAL ONLINE JOURNAL

01 OCAK - 01 TEMMUZ TARİHLERİNDE YILDA İKİ KEZ YAYINLANIR / IT IS PUBLISHED BETWEEN 01 JANUARY AND 01 JULY

DERGİMİZDE ÇİFT TARAFLI KÖR HAKEMLİK UYGULANIR / TWO-SIDED BLIND RECEIVERS IN OUR JOURNAL


BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...




                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.