Ru'yetullahla İlgili Ayetlerin Bağlam Esaslı Değerlendirilmesi

Lokman Bedir

Özet


Kur’an-ı Kerim’i sağlıklı bir şekilde anlama hususunda bağlam son derece önemli bir etkendir. Bağlam olgusu; iç ve dış bağlam olmak üzere iki kısımda değerlendirilebilir. İç bağlamı âyet, pasaj, sure ve konu bağlamı şeklinde; dış bağlamı ise âyetlerin iniş yeri, zamanı, zemini, ayetlerin iniş nedeni gibi hususlar kapsamında değerlendirmek mümkündür. İç bağlam unsurlarından âyet, pasaj ve sure bağlamının tevkîfî olduğu, ehlince bilinen bir gerçektir. Bundan hareketle, peş peşe gelen âyetlerin birbiriyle bağlantısı veya alakası olmayıp rastgele bir diziliş içerisinde olduğunu söylemek, ilmi gerçeklere aykırı olduğu gibi; bu fikrin halis bir niyet içerdiği de düşünülemez.

          Bu çalışmamızda Kur’an’da ru’yetullah konusunu bağlam esaslı inceleyeceğiz. Bağlam (siyak-sibak) esas alınarak ru’yetullah mevzusu incelendiğinde; ru’yetullahın dünyada olmadığı, ancak âhirette gerçekleşeceği anlaşılacaktır. Zira ru’yetullahın olmadığını ifade eden âyetler incelendiğinde, bu âyetlerin siyak ve sibakında (öncesinde ve sonrasında) dünya hayatından bahsedildiği; ru’yetullahın olduğunu ifade eden âyetler incelendiğinde ise, bu âyetlerin siyak ve sibakında âhiret hayatından bahsedildiği açık ve net bir şekilde görülecektir.

          Ru’yetullah (Allah’ın müminler tarafından görülmesi) meselesi îtikadî mezheplerin ihtilaf ettikleri konulardandır. Ehl-i sünnet, ru’yetullahın ancak ahirette gerçekleşeceğini akli ve nakli delillere dayanarak ispat etmeye çalışırken; Mu‘tezile gibi bazı îtikadî mezhepler bunun her iki dünyada da mümkün olmadığını savunmuşlardır.


Anahtar Kelimeler


Tefsir; Bağlam; Tevkîfî; Ru’yetullah; Dünya; Âhiret

Referanslar


Abdulkadir Geylani. Fethü’r-Rabbanî. 52. Meclis. http://www.abdulkadirgeylani dernegi.net/?Bid=517152. Erişim Tarihi: 02.12.2019.

Abdurrahman b. Muhammed b. İdrîs er-Râzî b. Ebî Hâtim. Thk. Es’ad Muhammed Tayyib, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. (1. Baskı), Dâr-u Nezâr Mustafa el-Bâz: Riyâd 1997.

Adam, Hüdaverdi. Bazı Kelam Problemleri. (1. Baskı), Değişim Yayınları: Sakarya 1998.

Akay, Akif. İslam İnancında Şefaat. (1. Baskı), Akçağ Yayınları: Ankara 2016.

Akdemir, Hikmet. “Taberi'ye Göre Ru'yetullah Meselesi”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2002, sayı: lll, s. 7-26.

Akseki, Ahmet Hamdi. İslam Dini. (31. Baskı) Gaye Matbaası: Ankara 1933.

Alâaddîn Ali b. Muhammed b. İbrahim el-Bağdâdî es-Sûfî. Lübâbu’t-Te’vîl Fî Meâni’t-Tenzîl (Tefsîr-i Hâzin). Dâru’l-Kütübi’l-Arabbiyye: Mısır Tsz.

Albayrak, Halis. Kur’an’ın Bütünlüğü Üzerine. Şule Yayınları: (3. Baskı) İstanbul 1996.

Ali b. el-Hüseyin el-Mûsevî Şerif el-Murtazâ. Thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Emâli’l-Murtazâ Ğuraru’l-Fevâid ve Dürarü’l-Kalâid. El-Mektebetü’l-Asriyye: Beyrut 2004.

Arslan, Hulusi - Bozkurt, Mustafa. Sistematik Kelam. (1. Baskı), TDV Yayınları: Ankara 2015.

Ateş, Süleyman. Kur’an-ı Kerim’in Yüce Meali Ve Çağdaş Tefsiri. I-XII, Yeni Ufuklar Neşriyat: İstanbul 1989.

Bağavî, Muhyi’s-Sünne Ebi Muhammed el-Hüseyn b. Mes’ud el-Bağavî. Tefsiru’l- Bağavî (Meâlimü’t- Tenzîl). I-VIII, (Thk: Heyet), Dar-u Halibe: Riyad h: 1409.

Bedrüddîn Ebû Muhammed Mahmûd b. Ahmed el-Aynî. Umdetü’l-Kârî Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. (1. Baskı), Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyyi: Beyrut 2001.

Bilgiz, Musa. Kur’an’da Bilgi Kavramsal Çerçeve Bilgi Türleri. İnsan Yayınları: İstanbul 2013.

Bursevî, İsmal Hakkı. Rûhu’l-Beyân. Sarmaşık Yayınları: İstanbul Tsz.

Cemâleddîn Ebu’l-Ferec Abdurrahman İbnü’l-Cevzî. Thk. Muhammed Abdulkerim Kâzım er-Râzî Nüzhetü’l-E‘yüni’n-Nevâzır Fî İlmi’l-Vücûh ve’n-Nezâir. Risâle: Beyrut 1987.

Cevzî, Ebu’l- Ferec Cemaleddin Abdurrahman b. Ali b. Muhammed b. El- Cevzî el- Kuraşî el- Bağdâdî. Zâdü’l- Mesîr Fî İlmi’t- Tefsîr. I-IX (3. Baskı), Mektebetü’l- İslam: Beyrut 1948.

Cürcânî, Ali bin Muhammed es-Seyyid Eş-Şerif Cürcânî. Mu’cemu-t Ta’rifat. Fazilet Yayınları: Kahire h:1403.

Duman, Mehmet Zeki. Beyânu’l- Hak. I-III (3. Baskı), Fecr Yayınları: Ankara 2016.

Ebu Ca’fer Muhammed b. Cerir et- Taberî. (Thk. Ebû Suheyb el-Keremî) Tarihu’l-Ümem ve’l-Muluk. Beytü’l-Efkâri’d-Devliyye: Amman Tsz. 468;

Ebû Dâvûd, Süleyman b. El- Eşa’s es- Sicistâni. Sünen. Mektebetü’l-Meârif: Riyad 1988.

Ebû Hayyân, Muhammed Yusuf Ebû Hayyân el- Endülüsî. Thk. Heyet, Tefsiru’l- Bahri’l- Muhit. I-VIII (1. Baskı), Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut 1993.

Ebû Hilâl el-Askerî. Thk. Muhammed İbrahim Selim. el-Furûku’l-Luğaviyye. Dâru’l-İlm ve’s-Sekâfe: Kahire 1997.

Ebû Hilâl el-Askerî. Thk. Muhammed Osman, el-Vücûh ve’n-Nezâir. (1. Baskı). Mektebetü’s-Sekâfetü’d-Dîniyye: Kahire 2007.

Ebû Nasr, İsmail b. Hammâd el-Cevherî. es- Sıhâh Fi’l- Lüğa. I-VII (2. Baskı) Dâru’l-İlm: Beyrut 1990.

Ebu’l Haccâc Mücâhid b. Cebr el Kuraşi’l- Mahzûmî. Tefsir-i Mücâhid. (1. Baskı), Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut 2005.

Ebu’l– Yusr Muhammed Pezdevî. Ehl-i Sünnet Akaidi. (3. Baskı), Trc. Şerafettin Gölcük. Kayıhan Yayınları: İstanbul 1994.

Ebu’l-Bekâ Eyyüb b. Musa el-Hüseyinî el-Karîmiyyi el-Kefeviyyi. Thk. Adnan Derviş-Muhammed el-Mısrî, el-Külliyât (Mu’cemu fi’l-Mustalahâti ve’l-Furûki’l-Luğaviyye). Müessesetü’r-Risâle: Beyrut 2011.

Ebü’l-Hasen Alî b. İsmâîl el-Eş‘arî. Kitâbu’l-Luma’ fî Reddi ‘Âlâ Ehli’z-Zeyği ve Bida’. Matbaatu Mısriyye: Kahire 1955.

El-Hemmâm Ebû İshâk Ahmed (Sa’lebî). el-Keşf ve’l-Beyân. (1. Baskı), I-X, Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabiyyi: Beyrut 2002.

Eren, Şadi. Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’dan Tefsir Nükteleri. Zafer Yayınları: İstanbul 1998.

Ferâhidî, Halil b. Ahmed El Ferâhidî. Kitabu-l Ayn. I-IV (1. Baskı), Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut 2003.

Fîrûzâbâdî, Mecdüd din Muhammed İbn Yakup el Fîrûzâbâdî. Tenvîru’l-Mikbâs Min Tefsîr-i İbn Abbâs. (1. Baskı), Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyyi, Beyrut 1992.

Güllüce, Veysel. “Kur'an'da Hikmet Kavramı Üzerine”. Ekev Akademi Dergisi. c. 1 sy. 2 (Mayıs 1998) 43-48.

İbn Atiyye, Kâdı Ebî Muhammed Abdulhak b. Ğâlib b. Atiyye el- Endelûsî. El- Muharrerü’l- Vecîz Fî Tefsîr-i Kitâbi’l- Azîz. I-VI (1. Baskı), Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyye. Beyrut 2001.

İbn Hişam. es-Sîretü’n-Nebeviyyetü. Dâru’l-Kütübi’l-Arabî: Beyrut 1990.

İbn Kayyım El-Cevziyye. Bedâi‘u’t-Tefsîr. Trc. Heyet, Karınca & Polen Yayınları: İstanbul 2011.

İbn Kesîr, İmam el- Celil el- Hafız İmâdü’d- Din Ebu’l- Fidâ İsmail İbn Kesîr ed- Dımeşkî. Tefsiru’l- Kur’ani’l- Azim. I-V, (1. Baskı), Dâru’l-Hadîs: Kahire 1988.

İbn-i Manzur, Muhammed ibn-i Mükerrem ibn-i Manzur-il Afrikiyyi-l Mısriyyi. Lisanu’l- Arab. I-VI, Es- Sekafe ve’l- İ’lam Bakanlığı, Şuuni-s Sekafiyyi el-Amme: Bağdat 1992.

İmam-ı A’zam Ebû Hanîfe Numan b. Sâbit El- Kûfî. El- Fıkhu’l- Ekber. (1. Baskı), Şerh; Aliyyü’l- Kârî El- Hanefî, Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut 1995.

İmam-ı A’zam. İmam-ı A’zam’ın Beş Eseri. Çeviri: Mustafa Öz, İfav. İstanbul 1992.

Kâdî Abdulcebbar b. Ahmed el-Hemedânî. Thk. Adnan Muhammed Zerzûr. Müteşâbihu’l-Kur’an. Dâru’t-Turâs. Kâhire 1969.

Kâdî Abdulcebbar. Thk. Hıdır Muhammed Nebhâ. Tenzîhü’l-Kur’an Ani’l-Metâîn. Dâru’l-Kütübü’l-İlimyye. Beyrut 2008.

Kâdî Abdulcebbar. Thk. Ahmet b. Hüseyin b. Ebî Hâşim. Şerhu Usûli’l-Hamse. (4. Baskı). Mektebetü Vehbe: Kahire 2006.

Kara, Ömer. Kur’an’da Cennet. Rağbet Yayınları: İstanbul 2002.

Karagöz, İsmail. Kur’an’da Zikir Kavramı Ve Allah’ı (cc) Zikir. (3. Baskı), Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları: Ankara 2007.

Karaman, Fikret. İslamî İnanç Değerleri ve Çağdaş Dînî Akımlar. Çelik Yayınları: İstanbul 2015.

Kelâbâzî, Ebubekir Muhammed b. İshak Buhari Kelâbâzî. Thk. Ahmed Şemsüddin. et-Taarruf Limezhebi Ehli’t-Tasavvuf. Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye. Beyrut 1993.

Keskin, Hasan. Kur’an’da Fitne Kavramı. Rağbet Yayınları: İstanbul 2003.

Keskin, Hasan. Kur’an’da Ümmet Kavramı. Rağbet Yayınları: İstanbul 2003.

Kılavuz, Ahmet Saim. Ana Hatlarıyla İslam Akaidi ve Kelam’a Giriş. Ensar Neşriyat: İstanbul 1998.

Kırımlı İsmail Ferruh Efendi. Tefsîr-u Mevâkib. Fazilet Neşriyât: İstanbul 2017.

Kırkıncı, Mehmet. http://www.mehmedkirkinci.com/index.php?s=article&aid= 1291 Erişim Tarihi: 15.07. 2019

Komisyon. Günümüz Tefsir Problemleri. Bilay (Bilimsel Araştırma Yayınları): Ankara 2018.

Kurt, Hasan. “İmam Mâtürîdî’de Mu‘tezilî Ka’bî’nin Eleştirisi”, Bilimname. XX, 2011/1, 109-134.

Kuşeyrî, Abdulkerim b. Hevâzin b. Abdulmelik en-Nîsâbûrî el-Kuşeyrî. Letâifü’l-İşârât. el-Mektebetü’t-Tevfîkıyye: Tsz.

Küçük, Raşit. “Abdullah B. Mübarek” Md. TDV. İslam Ansiklopedisi. 1/122-124.

Mâturîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed el- Mâturîdî es-Semerkandî. Te’vilât’u Ehli’s- Sünne. Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut 2005.

Mâturîdî. Kitâbu’t-Tevhîd. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları: Ankara 2003.

Mâverdî, Ebu’l- Hasan Ali b. Muhammed b. Habib el-Mâverdî el-Basri. en-Nüket ve’l- Uyûn. I-VI, Dâru’l- Kütübi’l- İlmiyyi: Beyrut, Tsz.

Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed el-Kaysî. Elhidâye ila Bulûği’n-Nihâye. (1. Baskı), eş-Şârika el-İmârâtü’l-Arabiyyeti’l-Müttehide: Birleşik Arap Emirlikleri 2008.

Muhammed Şükri Ahmed Zâvîyetî. Tefsîr-u Dahhâk. I-II (1. Baskı), Dâru’s- Selam: Kahire 1999.

Mukâtil b. Süleyman. Thk. Hâtim Salih Eddâmin. el-Vücûh ve’n-Nezâir fi’l-Kur’ani’l-Azîm. (2. Baskı), Mektebetü’r-Rüşd: Riyâd 2011.

Mukâtil b. Süleyman. Trc. Beşir Eryarsoy. Tefsîr-i Kebîr. I-IV (1. Baskı), İşaret Yayınları: İstanbul 2006.

Müslim, Ebû’l- Hüseyn Müslim İbni’l Haccâc İbni Müslim el Kuşeyrî en- Neysâbûrî. El-Câmiu’s-Sahîh. Riyad 1998.

Nesefî, Ebu’l- Berekât Abdullah b. Ahmed b. Mahmud en- Nesefî. Medârikü’t- Tenzîl ve Hakâiki’t- Te’vil. I-III (7. Baskı), Dâr’u-İbni Kesîr: Beyrut 2017.

Nûreddin Es- Sâbûnî. Çev. Bekir Topaloğlu. Mâtürîdiyye Akâidi. (7. Baskı), Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları: Ankara 2000.

Nursî, Bediüzzaman Said. Mektubât. Envar Neşriyat: İstanbul 1993.

Nursî, Bediüzzaman Said. Sözler. Envar Neşriyat: İstanbul 1993.

Nursî, Bediüzzaman Said. Şualar. Envar Neşriyat: İstanbul 1993.

Okuyan, Mehmet. Kur’an’a Göre Yedi Aşamada Âhiret. (2. Baskı), Düşün Yayınları: İstanbul 2015.

Öz, Ahmet. Kur’an-ı Anlamada Bağlam. (1. Baskı), Hikmetevi Yayınları: İstanbul 2016.

Öztürk, Mustafa. Kur’an-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Düşün Yayıncılık: İstanbul 2011.

Öztürk, Yaşar Nuri. Kur’an’daki İslam. (18. Baskı) Yeni Boyut Yayınları: İstanbul 1997.

Râğıb, Ebu’l-Kasım Hüseyin bin Muhammed bin Mufaddal er- Râğıb el- İsfehânî. El- Müfredât fi Ğarîb-il Kur’an. I-II, Nezâr Mustafa el-Bâz: Tsz.

Râğıb, Ebu’l-Kasım Hüseyin bin Muhammed bin Mufaddal er- Râğıb el- İsfehânî. Trc. Abdulbaki Güneş ve Mehmet Yolcu. El- Müfredat fi Ğarîb-il Kur’an. Yarın Yayınları: İstanbul 2015.

Râzî, Muhammed Fahruddin er-Râzî. Tefsir-i Kebîr (Mefâtihu’l- Ğayb). I-XXIII (1. Baskı), Akçağ Yayınları: Ankara 1994.

Sa’lebî, el-Hemmâm Ebû İshâk Ahmed (Sa’lebî). el-Keşf ve’l-Beyân. (1. Baskı), I-X, Dâr-u İhyâi’t-Türâsi’l-Arabiyyi: Beyrut 2002.

Salih, Subhi. Trc. Şerafeddin Gölcük. Ölümden Sonra Diriliş. (7. Baskı), Kayıhan Yayınları: İstanbul 2014.

Süddî, Ebu Muhammed İsmail b. Abdurrahmân es-Süddi’l- Kebir. Thk. Muhammed Ata Yusuf. Tefsir-u Süddi’l- Kebir. (1. Baskı), Dâru’l-Vefa: b. y. y. 1993.

Şerif el-Murtazâ, Ali b. el-Hüseyin el-Mûsevî Şerif el-Murtazâ. Thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Emâli’l-Murtazâ Ğuraru’l-Fevâid ve Dürarü’l-Kalâid. El-Mektebetü’l-Asriyye: Beyrut 2004.

Şimşek, Mehmet Sait. Hayat Kaynağı Kur’an Tefsiri. I-V, Beyan Yayınları: İstanbul 2012.

Tabersî, Ebû Ali el-Fadl b. Hasan et-Tabersî. Mecmau’l- Beyân Fî Tefsîri’l- Kur’an. I-X (1. Baskı). Dâru’l- Murtazâ: Beyrut 2006.

Tirmizî, Ebû Îsâ, Muhammed b. Îsâ et- Tirmizî. el-Câmiu’l-Kebîr, (Sünen-i Tirmizî). Mektebetü’l-Maârif: Riyad Tsz.

Tiyek, Fatih. Kur’an’ı Anlamada Bağlamın Rolü ve Meallerdeki Bağlamsal Sorunlar. Ankara Okulu Yayınları: Ankara 2015.

Ünverdi, Veysi. “Kâdî Abdulcebbâr’ın Rü’yetullah’ın Reddine İlişkin Dayanakları”. Bilimname. XXVIII, 2015/1, 201-245.

Vankulu Mehmet. Vankulu Lügati. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: İstanbul 2015.

Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. I-X, Eser Neşriyat ve Dağıtım: İstanbul 1979.

Yılmaz, Ali. “Kur’an-ı Kerim’de “Yevm/Gün” Kavramlyla Zikredilen Ahiret İsimleri”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi: 2001/16, 141-171.

Yılmaz, Mehmet Faik. Âyetler ve Sûreler Arasındaki Münasebet. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları: Ankara 2009.

Zemahşerî, Thk. Adil Ahmed Abdul Mevcud; Ali Muhammed Muavviz. el-Keşşaf an Hakaik-ı Ğavamizı’t- Tenzil ve Uyuni’l- Ekavil fi Vücuhi’t- Tevil. I-VI (1. Baskı), Mektebetü Abikan: Riyad 1998.

Zemahşerî, Carullah Ebi’l-Kasım Mahmud b. Ömer ez-Zemahşerî. Esâsu-l Belâğa. http://www.al-mostafa.com,s. Erişim Tarihi: 03.07.2012.




DOI: http://dx.doi.org/10.17540/hy.v13i25.490

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


 

BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...


 

                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.