Para Vakıflarının Bir Uygulaması Olarak Muâmele-i Şer‘iyenin Meşrûluğu Üzerine

Hasan Kayapınar

Özet


Osmanlı Devleti’nde nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla tesis edilen kurumların başında para vakıflarının geldiği bilinmektedir. Ancak para vakıflarının kurulması hukuki tartışmalara konu olmuştur. Bunun yanında bu vakıfların yaygın bir uygulaması olan muâmele-i şer‘iyenin mahiyeti ve hükmü etrafında da tartışmalar yaşanmış bu işlemin faiz alma amacına yönelik olup olmadığı sorgulanmıştır. Bu çalışmada para vakıfları hakkında kısa bir bilgi verildikten sonra muâmele-i şer‘iyenin yasallığı değerlendirilmeye çalışılmıştır.


Anahtar Kelimeler


fıkıh, meşruiyet, Osmanlı Devleti, para vakıfları, muâmele-i şer‘iye.

Referanslar


Ali Efendi, Çatalcalı. Fetâvâ-i Ali Efendi. Nşr. Necati Demirtaş. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, 2014.

Ali Haydar, Efendi. Dürerü’l-Hukkam Şerhu Mecelleti’l-Ahkam. Nşr. Osman Erdem Raşit Gündoğdu. İstanbul Osmanlı Yayınevi, ts.

Altınay, Ahmet Refik. Onuncu Asr-ı Hicrîde İstanbul Hayatı. İstanbul: Kültür ve Tu-rizm Bakanlığı Yayınları, 1987.

Aslan, Nâsi. “Osmanlı Toplumunda Para Vakıflarının Kurumsallaşmasında Rol Oy-nayan Faktörler”. Dinî Araştırmalar 1/2 (1998): 93-119.

Aybakan, Bilal. “Muamele”. Diyanet İslam Ansiklopedisi. 30: 319-320. İstanbul Türki-ye Diyanet Vakfı, 2005.

Bardakoğlu, Ali. “Gabn”. Diyanet İslam Ansiklopedisi268-273. İstanbul: Türkiye Di-yanet Vakfı, 1996.

Bayındır, Abdülaziz. Ticaret ve Faiz. İstanbul Süleymaniye Vakfı Yayınları, 2007.

Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuk-ı İslamiye ve Istılâhâtı Fıkhiye Kamusu. İstanbul Bilmen Yayınevi, 1976.

Birgivî, Takiyyüddin Mehmed. Risale li İbtali Vakfin’n-Nukûd. Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi. Kitap no: 22212/1-9. b.y. ts.

Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. Sahîh’ül-Buhârî. Nşr. Halil b. Me’mun Şiha. Beyrut: Daru’l-Marife, 2010.

Döndüren, Hamdi. Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali. İstanbul: Erkam Yayınları, 2008.

Döndüren, Hamdi. “Osmanlı Tarihinde Bazı Faizsiz Kredi Uygulamaları ve Modern Türkiye’de Faizsiz Bankacılık Tecrübesi”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 1/17 (2008): 1-24.

Dumlu, Emrullah. “XVI. Yüzyıl Osmanlı Ulemâsı Arasında Para Vakıfları Etrafında Cereyan Eden Tartışmalar (Ebussuûd, İbn Kemal- Çivizâde, Birgivî)”. İLTED 2/44 (2015): 303-337.

Ebüssuûd Efendi, Muhammed. Maʽrûzât. Nşr. Pehlül Düzenli. İstanbul: Klasik Yayın-ları, 2013.

Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul Ensar Neşriyat, 2005.

Feyzullah, Efendi. Fetâvâ-yı Feyziye. Nşr. Süleyman Kaya. İstanbul: Klasik Yayınları, 2009.

İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm. el-Eşbâh ve’n-Nezâir alâ Mezhebi Ebi Hanîfe en-Numân. Nşr. Zekeriyyâ Umeyrât. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.

İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu’nun Sosyal ve Ekonomik Tarihi. Trc. Halil Berk-tay. İstanbul Eren Yayıncılık, 2000.

Kâdîhân, Ebü’l-Mehasin Fahreddin Hasan b. Mansur. Fetâvâ Kâdîhân. Nşr. Salim Mustafa el-Bedrî. Beyrut Daru’l-Kütübi’l-İlmiye, 2009.

Karâfî, Ebü'l-Abbas Şehabeddin Ahmed b. İdris b. Abdürrahim. ez-Zahîre. Nşr. Mu-hammed Hacci. Beyrut: Daru'l-Garbi'l-İslâmî, 1994.

Kâsânî, Ebû Bekr Alaeddin Ebû Bekr b. Mes'ud b. Ahmed. Bedâiü's-Sanâi' fî Tertibi'ş-Şerâi'. Nşr. Muhammed Muhammed Tamir. Kahire: Daru'l-Hadîs, 2005.

Kaya, Süleyman. “Para Vakıflarının Nakit İşletme Yöntemleri”. Vakıf, Hukuk ve Top-lum Seminer Bildirileri (İstanbul, 2013). Ed. Merve Akkuş Güvendi. 26-37. Ilmi Etüdler Derneği, ts.

Kaya, Süleyman. XVIII. Yüzyıl Osmanlı Toplumunda Nazari ve Tatbiki Olarak Karz İşlemleri. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.

Kaya, Süleyman, v. dğr. “Muhasebe Kayıtları Işığında 18. Yüzyıl Para Vakıflarının Nakit İşletme Yöntemleri”. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırma-ları Dergisi 3/3 (2017): 50-62.

Kurt, İsmail. “Kredi Kaynağı Olarak Para Vakıfları”. İslam Hukuku Açısından Tarih-ten Günümüze Kredi ve Finans Yöntemleri Tartışmalı İlmi İhtisas Toplantısı 08-09 Mayıs 2010). Ed. 315-339. İstanbul: 2011.

Mandaville, John. “Faizli Dindarlık: Osmanlı İmparatorluğunda Para Vakfı Tartışma-ları”. Trc. Fethi Gedikli. Türkiye Günlüğü 51 (1998): 129-144.

Merginânî, Ebü'l-Hasan Burhaneddin Ali b. Ebî Bekr. el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî. Nşr. Zalul Yusuf. Beyrut: Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, 1995.

Meydanî, Abdülganî b. Talib b. Hammade ed-Dımaşki. el-Lübâb fi Şerhi’l-Kitâb. Nşr. Abdürrezzâk el-Mehdi. Beyrut Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 2012.

Müslim b. el-Haccac, Ebü’l-Hüseyin en-Nisaburi. Sahîhu Müslim. Nşr. Ebu Kuteybe Nazar Muhammed Farayabî. Riyad: Daru Tîbe, 2006.

Özcan, Tahsin. “İbn Kemal’in Para Vakıflarına Dair Risalesi”. İslami Araştırmalar Dergisi 4 (2000): 31-41

Özcan, Tahsin. “Sofyalı Bâlî Efendi’nin Para Vakıflarıyla ilgili Mektupları”. İslam Araştırmaları Dergisi 3 (1999): 125-155.

Özdemir, Recep. “İslâm Hukûkunda Ticâret ve Borç İlişkilerinin Genel Yapısı”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 15/1 (2015): 243-273.

Öztürk, Nazif. Elmalılı M. Hamdi Yazır’ın Gözüyle Vakıflar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995.

Pamuk, Şevket. Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi 1500-1914. İstanbul: İletişim Yayınları, 2005.

Semerkandî, Ebû Bekr Alaeddin Muhammed b. Ahmed b. Ebû Ahmed. Tuhfetül-Fukahâ. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiye, 1983.

Şirâzî, Ebû İshak Cemaleddin İbrâhim b. Ali b. Yusuf. el-Mühezzeb fî Fıkhi'l-İmam eş-Şafiî. Nşr. Zekeriya Umeyrat. Beyrut: Dârü’l-Kütübü’l-İlmiye, 1995.

Tabakoğlu, Ahmet. Türk İktisat Tarihi. İstanbul Dergâh Yayınları, 1994.

Yaman, Ahmet. Siyaset ve Fıkıh. İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.




DOI: http://dx.doi.org/10.17540/hy.v13i26.515

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


DERGİMİZDE İSNAD ATIF SİSTEMİNİ KULLANDIĞIMIZ İÇİN DİPNOT VE KAYNAKÇADA YAZARLARIMIZDAN ZOTERO PROGRMAINI KULLANMALARININ FAYDALI OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ. BU SEBEPLE AŞAĞIDAKİ LİNKTEN ZOTERO KULLANIMIYLA İLGİLİ VİDEOYU İZLEMNİZİ TAVSİYE EDİYORUZ.

 

Zotero Kullanımı

 

 BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...


 

                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.