KUR’AN’DA GÜNAH ANLAMINA GELEN KELİMELERİN ANLAM FARK (NEZÂİR BAĞLAMINDA BİR İNCELEME)

M. Faik Kırtay

Özet


Anlam zenginliğine sahip Kur’an’daki bir kelimenin farklı yerlerde ve anlamlarda kullanılması (vücûh) ve birkaç kelimenin aynı anlamı vermesi (nezâir) olarak tanımlanmıştır. Bu ilimler, âyetlerin siyâk-sibâkında delalet ettiği anlamın belirlenmesinde önemlidir. Özellikle nezâir ilmiyle ilgili eşanlamlı ve yakın anlamlı kelimeler arasındaki ince mana farklılıkları mevcuttur. İlk dönemlerde hassasiyet gösterilse de sonraki zamanlarda bu kavramlar genel olarak birbirinin yerine kullanılmıştır. Bu kullanımlar, âyetlerin gerçek manasıyla anlaşılmasına, doğru hükümlerin konulmasına engel olup yanlış düşünce, tanım, hüküm verme ve uygulamalara sebep olabilmektedir. Bu çalışmada Türkçeye günah olarak çevrilen kebîr, ism, zenb, hatîe, vizr, hûb, hins, seyyie ve lemem gibi kavramlar arasında mana farklılıklarının olduğu nezâir ilmi çerçevesinde furûku’l-luğa kapsamında değerlendirilecektir. Kur’an’da doğrudan günah anlamına gelen bu kavramlar kök mana, kullanım yerleri, verilen mesaj ve anlamlara değinilecektir. Kavramlar arasındaki anlam farklılıklarının tespiti yapılarak neden birbirlerinin yerine eşanlamlı veya yakın anlamlı olarak kullanılmamaları gerektiği sonucuna varılacaktır. Birbirine eş veya yakın anlamlı olsa da esasında Kur’an’da farklı kavramların kullanılmasının hikmet sebebi anlaşılacaktır.  Günah kavramı üzerinde yapılan bu çalışma, alanında ilk ve son olmayıp süreçteki bir katredir.

 

Abstract:

In the Qur’an, which has a wealth of meaning, the use of a word in different places with different meanings is defined as “vücûh” and the use of several words with the same meaning is defined as “nezâir”. This knowledge is important in determining the meaning indicated before and after verses. Most especially, there are subtle differences in meaning between synonymous words and words with similar meaning related to nezair science.  Although sensitivity was displayed in the early periods, these concepts were generally used interchangeably in later times. These uses prevent the true understanding of the verses and making correct judgements, and can lead to twisted mind, false definitions, misjudge and false practises. In this study, that there are differences in meaning between the concepts such as kebîr, ism, zenb, hatîe, vizr, hûb, hins, seyyie and lemem, which are translated into Turkish as “sin/günah” will be evaluated within the scope of “furûku’l-luğa” in the framework of “nezâir”. These concepts, which directly mean “sin” in the Qur’an, will be mentioned with their semantemes, places they are used, the messages given by them and the meanings.  By determining the differences in meaning between the concepts, it will be concluded why they should not be used interchangeably as synonyms or words with close meaning. The reason why different concepts are used in the Qur’an will be understood even though they are synonymous or close to each other in meaning. This study on the concept of “sin” is not the first and last in its field but just a drop in the pocess.

 


Anahtar Kelimeler


Tefsir, Kur’an, Nezair, Furûk, Günah, Comment (Tafsir), Qur’an, Nezair, Furûk, Sin

Referanslar


Abdilcebbâr, Ebü’l-Hasen Kâdı’l-kudât. Şerhu’l-usûli’l-hamse. Kahire: Mektebetu Vehbe, 1996.

Abdulbâki, Muhammed Fuad. el-Mucemu’l-mufehres li elfazi’l-Kur’ân-ı Kerîm. Kahire: Daru’l-Hadis, 1324 h.

Ahmet b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî. Müsned, Kahire: Mü-essesetü’r Risale, 2001.

Apaydın, H. Yunus. “Hata”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16/437. İstanbul: TDVYa-yınları, 1997.

Arı, Abdusselam. “Yetim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 43/501. İstanbul: TDV Ya-yınları, 2013.

Askerî, Ebu Hilal Hüseyin b. Abdullah. el-Furûku’l-luğâvi. Kahire: Daru’l-İlmi ve’s-Sekâfeti, trz.

Altuntaş, Halil. “el-Vucûh ve’n-Nezâir”. Diyanet Dergisi 26/1 (Bahar 1990), 13-29.

Bebek, Adil. “Kebire”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 25/163-164. Ankara: TDVYayınları, 2002

---------- “Günah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14/282. İstanbul: TDV Yayınları,1996.

Beğâvî, Ebu Muhammed el-Hüseyin b. Mesud Muhyi’s-Sünne. Şerhu’s-sünne. Dimeşk: elMektebe-tü’l-İslâmî, 1983.

----------, Meâlimu’t-tenzîl fi tefsiri’l Kur’ân. Riyâd: Dâru Taybe, 1997.

Beydâvî, Ebû Saîd Nasiruddin Abdullah b. Ömer Muhammed. Envaru’t-tenzil ve esraru’t-te’vil. Beyrut: Daru İhya-i’t-Turasi’l-Arabi, 1418 h.

Boynukalın, Ertuğrul. “Yemin”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 43/417.İstanbul: TDVYa-yınları, 2013.

Buhârî, Muhammed b. İsmail Ebû Abdullah. el-Câmiu’l-musned es-sahîhu’l-muhtasar min umûri-Resûlillahi (s.a.v) ve sunenihi ve eyyâmihi. Beyrut: Dâru Tûki’n Necât, 1422 h.

Cevherî, Ebu Nasr İsmail b. Hammâd. Es-Sihâh tâcu’l-luğati ve sihâhu’l-Arabiyye. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-İlmi Daru’l- İlm li’l-Melâyin, Beyrut: 1987.

Cürcânî, Seyyid Şerif. Kitabu’t-Ta’rifât. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1983.

Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünen-i ebî Dâvûd. Beyrut: el-Mektebetü’l Asriyye, trsz.

Ebu’s-Suûd, el-İmâdî Muhammed b. Muhammed b. Mustafa. İrşâdu’l-aklil’s-selîm ila mezâyâ’l-kitâbi’l-kerîm. Beyrut, Dâru İhya-i’t-Turâsi’l-Arabi, Trsz.

Ezdî, Ebu Bekr Muhammed b. el-Hasan b. Düreyd. Cemheretu’l-luğa. 3 Cilt. Beyrut: Daru’l-İlmi li’l-Melayin, 1987.

Ezherî, Muhammed b. Ahmed. Tehzîbu’l-luğa. 8 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâ-i’t-Turâsi’l-Arabi,2001. Ferâhidî, Halil b. Ahmet. Kitâbu’l-âyn. 8 Cilt. Beyrut: Dâru Mektebetu’l- Hilâl, trsz.

Fîrûzâbâdî, Mecduddin Ebu Tahir Muhammed b. Yakub. Besâiru’z-zevi’t-temyîz fi letâi’l- kitabi’l-azîz. Kahire: el-Meclisu’l-A’la li’ş-Şuûni’l-İslamiyye, 1996.

----------, el-Kamusu’l-muhit. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2005.

Gül, Habip. “Kur’an Çevirilerinde Vucûh-Nezâir İlminin Önemi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 11/59 (Ekim 2018), 1315-1326

Halebî, Ebu’l-Abbas Şihabuddin es-Semin. Umdetu’l-hüffâz fi tefsîri eşrefi’l-elfâz. Beyrut:Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1996.

Harman, Ömer Faruk. “Günah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14/278. İstanbul: TDVYa-yınları, 1996.

Herevî, Ebu Ubeyd Ahmed b. Muhammed. el-Ğarîbîn fi’l-Kurani’ ve’l-hadis. El-Memleketu’l-Arabiyettu’s-Suûdiyye: Mektebetu Nezar Mustafa el-Bâz, 1999.

İbn Âtiyye, Ebu Muhammed Abdulhak b. Galib b. Abdurrahman. el-Muharreru’l-veciz fi tefsîri’l-kitabi’l azîz. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1422 h.

İbn Ebî Zemenin, Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah b. İsa b. Muhammed. Tefsiru’l-Kur’ani’l-azîz. Kahire: el-Faruku’l-Hadîse, 2002.

İbn Faris, Ebu’l-Hüseyn b. Zekeriyya. Mu’cemu mekâyisu’l-luğa. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr,1999.

İbn Manzûr, Ebû’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: DâruSadr,1414 h.

İbni Kesir, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer, Tefsiru’l-Kur’ani’l-azim. Beyrut, Daru’l-Kurâni’l-Kerîm,1981.

Ebu’l-Kâsım Hüseyin b. Muhammed b. Mufaddal Ragıb. Müfredat fî garîbi’l- Kur'ân. Beyrut: Dârü’ş-Şamiyye, 1991.

Karagöz, Mustafa. “İbn Teymiye’nin Vucûh ve Nezâir Tanımının Etkileri ve Sorunları”. Bi-limnâme, 36/2 (Bahar 2018), 261-291.

Karaman, Hayrettin-Mustafa Çağrıcı-İ. Kâfi Dönmez-Sadrettin Gümüş. Kur’ân YoluMeâli. İstan-bul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 5. Basım, 2016.

Kefevî, Eyyub b. Musa el-Hüseynî Ebu’l-Beka. el-Külliyat. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, trsz.

Kılıç, Hulusi. “Furûk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13/222. İstanbul: TDV Yayınla-rı,1996.

Kılıç, Sadık. Kur’an’da Günah Kavramı. Konya: Hibaş Yayınları, 1. Basım, 1984.

Kurtûbî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmet Şemsu’d-Din. el-Câmi’ li âhkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Dâru’l Kutubi’l-Mısriyye, 1964.

Mâverdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed. en-Nüketu ve’l-uyûn. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l İlmiyye, trsz.

Nesefî, Ebu’l-Berekât Abdullah b. Ahmet b. Mahmûd. Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl.Beyrut: Dâru’l Kelemi’t-Tayyib, 1998.

Râzî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer b. el-Hasan b. el-Hüseyn Fahreddin. Mefatihu’l-Gayb=et-Tefsîru’l-Kebîr, Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabî, 1420 h.

Sa’lebî, Ahmed b. Muhammed b. İbrahim Ebû İshâk. el-Keşfu ve’l-beyânu an tefsîri’l-Kur’ân.Beyrut: Dâru İhyâ-it-Turâsi’l-Arabi, 2002

Sem’ânî, Ebu’l-Muzaffer Mansûr b. Muhammed. Tefsîru’l-Kur’ân. Riyâd: Dâru’l-Vatan, 1997.

Suyûti, Abdurrahman b. Ebi Bekr Celâluddin. Durru’l-Mensûr. Beyrut: Daru’l-Fikr, trsz.

---------, el-İtkân fi ulûmi’l-Kur’ân. Mısır: el-Hey’etü’l-Mısriyyetu’l-Âmmetu li’l-Kitâbi,1974.

Suyûtî-Mâhâllî, Celâluddin. Celaleyn. Kahire: Daru’l-Hadis, trsz

Şehrezûrî, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Salâhaddîn Abdirrahmân b. Mûsâ. el-Fetâvâve mesâilu İbn’s-Salâh fi’t-tefsîri ve’l-hadîsi ve’l-usûli ve’l-fıkhi. Beyrut: Daru’l-Ma’rife,1986.

Tâberî, Muhammed b. Cerîr b. Yezîd. Câmiu’l-beyân fi te’vîli âyi’l-Kur’ân. 24 Cilt. Beyrut: Müesse-setu’r- Risâle, 2000.

Türkmen, Sabri. “Furûk İlmi Açısından Ecr, Sevap ve Ceza Kelimelerinin Kur’an’daki Kulla-nımları”. İnönü İlahiyat Dergisi 4/1 (Bahar 2013), 155-170.

--------, Kur’an-ı Kerim’de Anlam İncelikleri. İstanbul: Çıra Akademi Yayınları, 1. Basım, 2017.

Yılmaz, Muhammet. “Kur’an’da Büyük Günah Kavramı”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 15/2(Bahar2011),255-276.

Zebîdî, Muhammed b. Muhammed b. Abdurrezzak el-Hüseynî Ebu’l-Fayz Murtazâ. Tâcu’l-arus min cevahiri’l-kamus, 40 Cilt. Küveyt: Daru’l-Hidâye, trsz.

Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Mahmud b. Amr b. Ahmed Carullah. Esâsu’l-belâğâ. 2 Cilt. Beyrut:Dâru’l Kutubi’l-İlmiyye, 1998.

Zerkeşî, Ebû Abdullah Bedruddin Muhammed b. Abdullah b. Bahadır. el-Burhân fi ulûmi’l-Kur’an. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kutubi’l-Arabiyye, 1957.




DOI: http://dx.doi.org/10.17540/hy.v14i27.559

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


DERGİMİZDE İSNAD ATIF SİSTEMİNİ KULLANDIĞIMIZ İÇİN DİPNOT VE KAYNAKÇADA YAZARLARIMIZDAN ZOTERO PROGRMAINI KULLANMALARININ FAYDALI OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ. BU SEBEPLE AŞAĞIDAKİ LİNKTEN ZOTERO KULLANIMIYLA İLGİLİ VİDEOYU İZLEMNİZİ TAVSİYE EDİYORUZ.

 

Zotero Kullanımı

 

 BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...


 

                                 Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.