HANEFİLERE GÖRE HİBEDEN DÖNMENİN ŞARTLARI

Nuri Kahveci, Fatih Kuş

Özet


Özellikle insanın sosyal yönü ile özünde taşıdığı yardımseverlik ve cömertlik duygularından beslenen hibenin insanlık tarihi kadar uzun bir geçmişi vardır. Tarihi süreçte hemen her toplumda farklı isimler ve şekiller altında yaygın bir uygulama alanı bulmuş ve çeşitli hukuki düzenlemelere konu olmuştur. Bu sebeple İslam hukuku da hibe olgusuyla yakından ilgilenmiş konu ile ilgili hukuki düzenlemelere yer vermiştir. Bu bağlamda İslam hukukçuları hibe konusuna eserlerinde yer vermiş; hibenin mahiyeti, kuruluş şartları, geçerlilik şartları ve hibeden dönülüp-dönülemeyeceği hususlarında Kur’an ve Sünnet delilleri ışığında değerlendirmeler yapmışlardır. Hanefiler her hangi bir karşılık beklenmeksizin bir malın sahibi tarafından hayatta iken bir başkasına temlikini ifade eden hibede “hibe edenin bir karşılık almamış olmasının hibe ettiği mal üzerinde hala bir tasarrufta bulunabileceği” yaklaşımını benimsemişlerdir. Bu sebeple hibe edenin hibesinden dönebileceği görüşünü esas almışlardır. Cumhur ise tamamlanmış bir hibenin hibede bulunan taraf açısından bağlayıcılık kazandığını, babanın çocuğuna hibesi hariç hibede bulunanın hibesinden dönemeyeceği görüşünü esas kabul etmiştir. Hanefilerin dinen doğru bulmayıp hukuken hibe edenin hibesinden dönebileceği görüşünü kabul etmiş olmaları mutlak olmayıp bazı şartlara bağlanmıştır.

Conditions For Returning From The Grant According To Hanafis

Abstract

Feeding on emotions, the grant has a long history as human history. In the historical process, it has found a widespread application under different names and forms in almost every society and has been subject to various legal regulations. For this reason, Islamic law has also closely dealt with the grant phenomenon, and includes legal arrangements on the subject. In this context, Islamic lawyers have included the issue of grant in their works; made evaluations in the light of Quran and circumcision evidences about the nature of the grant, establishment conditions, validity conditions and whether or not the grant could be returned. Hanafis take the view that the donor can return from the grant, since they adopt the approach that the donor can still make a disposition on the donated property in the grant, which refers to the assignment of a property by its owner to another while he is alive, without expecting any reward, and the republic can return a completed grant. It accepted the view that it was binding for the party making the grant and that the donor, except for the father's child grant, cannot return from the grant. The fact that the Hanafis did not find it religiously correct and accepted the view that the grant could legally return from the grant is not absolute, it is bound by some conditions.


Anahtar Kelimeler


İslam Hukuku, Akit, Hibe, Rücu’, İvaz, Islamic law, Contract, Donation, Revocation, Consideration

Referanslar


Alkış, Alpaslan. İslam Hukukunda Sosyal Yardımlaşma Sözleşmesi Ariyet Akdi. İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2019.

Alkış, Alpaslan. “Akit Çeşitleri” İslam Hukuku (Eşya-Borçlar-Şirketler). İstanbul: Hikmetevi Yayınları, 2020.

Bardakoğlu, Ali. “Hibe”. TDV İslam Ansiklopedisi. 17/421-426. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık, 1998.

Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. el-Camiu’s-Sahih. nşr. Muhammed Züheyr b. Nasr. 8 Cilt. b.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 2. Basım, 1422/2001.

Ebû Dâvud, Süleyman b. Eş’as b. İshak el-Ezdî es-Sicistânî. Sünenu Ebî Davud. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, t.y..

Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. 5. Baskı İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.

Halebî, İbrahim b. Muhammed b. İbrahim el-Hanefi. Mültega’l-Ebhur. thk. Halil Umran el-Mensur. 4 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.

Hıra, Ayhan. “Klasik Fıkıh Kaynaklarında Hibeden Dönme Meselesine İlişkin Temel Yaklaşımlar”. International journal of Social Sciense 58 (2017): 237-250.

İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme Cemmâîlî Makdisî. el-Kâfî fî Fıkhi’l-İmam-ı Ahmed. 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.

İbn Mâce, Ebu Abdullah Muhammed b. Yezid er-Rebei el-Kazvini. Sünenu İbn. Mâce. 2 Cilt. Kahire: Matbaatü’l-İlmiyye, 1313.

İbn Rüşd, Ebu’l-Velid Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ahmed Kurtubî. Bidâyetü’l-Müctehid ve Nihâyetü’l-Muktesid. 4 Cilt. Kahire: Daru’l-Hadis, 2004.

İbn. Manzur, Ebû’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem b. Ali el-Ensârî. Lisânü’l-Arab.15 Cilt. Beyrut: Dâru Sadır, 1414 h.

Karaman, Hayreddin. Anahatlarıyla İslam Hukuku. 3 Cilt.15. Baskı İstanbul: Ensar Neşriyat, 2011.

Karaman, Hayreddin. Mukayeseli İslam Hukuku. 3 Cilt. 5. Baskı İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.

Kâsânî, Alauddin Ebu Bekr b. Mes’ud b. Ahmed el-Hanefî. Bedâiü’s-Sanai’ fî Tertîbi’ş-Şerâi’. 7 Cilt.Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986.

Mecelle-i Ahkâm-i Adliyye. İstanbul: Hikmet Yayınları, 1987.

Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddin Abdullah b. Mahmud b. Mevdud. el-İhtiyar li ta’lili’l-Muhtar. thk. Mahmud Ebû Dakîka. 1 Ciltte 5 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1987.

Meydânî, Abdülganî b. Talib b. Hammade ed-Dımaşkî el-Hanefî. el-Lübab fi Şerhi’l-Kitab. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, t.y.

Müslim, Ebü’l-Hüseyin el-Küşeyrî en-Nisaburî el-Haccac. Sahihi Müslim. thk. Muhammed Fuad Abdülbaki. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1956.

Semerkandî, Ebû Bekr Alâeddin Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Tuhfetu’l-Fukahâ. 3 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.

Serahsî, Ebû Bekr Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl. el-Mebsut. 30 Cilt. Beyrut: Daru’l-Ma’rife, 1993.

Şener, Abdukadir. “İslam Hukukunda Hibe ve Diğer Teberru Çeşitleri”. Diyanet Dergisi 10/2 (1984): 3-11.

Şîrâzî, Ebu İshak İbrahim b. Ali b. Yusuf. el-Mühezzeb fi’l-Fıkhı’l-İmamı’ş-Şâfiî. 3 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.

Şirbînî, Şemsû’d-Din Muhammed b. Ahmed el-Hatip. Muğni’l-Muhtac ilâ Ma’rifeti Meâni Elfâzı’l-Minhâc. 6 Cilt. b.y.: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.

Tirmizi, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevre es-Sülemi. Sünenü’t-Tirmizi. thk. Ahmed Muhammed Şakir. 5 Cilt. Kahire: Mustafa el-Babi el-Harabi, 1978.

Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletuhu. 10 Cilt. Dımeşk: Daru’l-Fikr, t.y..




DOI: http://dx.doi.org/10.17540/hy.v14i27.560

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.


DERGİMİZDE İSNAD ATIF SİSTEMİNİ KULLANDIĞIMIZ İÇİN DİPNOT VE KAYNAKÇADA YAZARLARIMIZDAN ZOTERO PROGRMAINI KULLANMALARININ FAYDALI OLACAĞINI DÜŞÜNÜYORUZ. BU SEBEPLE AŞAĞIDAKİ LİNKTEN ZOTERO KULLANIMIYLA İLGİLİ VİDEOYU İZLEMNİZİ TAVSİYE EDİYORUZ.

 

Zotero Kullanımı

 

 BİLGİ PAYLAŞTIKÇA ÇOĞALIR...


 

                                                  Creative Commons Lisansı

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 3.0 Yerelleştirilmemiş Lisansı ile lisanslanmıştır.